Meta schikt zaak over verslavende sociale media voor $18 miljard

Meta schikt een Amerikaanse rechtszaak over de vermeende verslavende werking van Facebook en Instagram voor 18 miljard dollar. Het bedrijf voert onder meer schermtijdlimieten, een nachtmodus en een optionele niet-algoritmische tijdlijn in voor tieners. De zaak kan bovendien gevolgen hebben voor de manier waarop sociale media in de toekomst worden ontworpen en gereguleerd.

Meta heeft een grote Amerikaanse rechtszaak over de vermeende verslavende werking van zijn sociale media geschikt voor 18 miljard dollar. Het bedrijf voert daarbij een reeks nieuwe maatregelen in voor minderjarige gebruikers van Facebook en Instagram. Opvallend is dat Meta een deel van het bedrag alleen wil betalen als concurrenten TikTok en YouTube vergelijkbare maatregelen nemen.

De schikking vormt een belangrijke stap in de juridische strijd rond het ontwerp van sociale media. De aanklagende Amerikaanse staten verwijten Meta dat zijn platforms zo zijn ontworpen dat gebruikers zo lang mogelijk blijven kijken en scrollen, met mogelijke gevolgen voor de mentale gezondheid van jongeren.

Meta betaalt zelf 12,7 miljard dollar aan de staten die aan de zaak deelnemen. Nog eens ongeveer 5,3 miljard dollar is afhankelijk van deelname van YouTube en TikTok. Die bedrijven zouden dan ieder eveneens maatregelen voor jongeren moeten invoeren en ongeveer 2,7 miljard dollar moeten betalen aan de staten.

Minder schermtijd en een nachtmodus

De maatregelen zijn vooral gericht op tieners. Een van de meest opvallende wijzigingen is een standaard schermtijdlimiet van twee uur per dag voor Facebook en Instagram gezamenlijk. Alleen met toestemming van een ouder kan die limiet worden uitgeschakeld.

Daarnaast komt er een nachtmodus waarbij de apps standaard tussen 00.00 en 06.00 uur worden geblokkeerd voor tieners. In die periode kunnen gebruikers onder meer hun feed, Stories, Reels en Verkennen niet bekijken of nieuwe berichten plaatsen.

Ook overdag wordt het gebruik verder beperkt. Tussen 08.00 en 15.00 uur worden pushmeldingen standaard uitgeschakeld. Directe berichten en meldingen over de veiligheid van een account vormen daarop een uitzondering.

Meta gaat tieners bovendien vaker waarschuwen voor hun schermgebruik. Na iedere vijftien minuten onafgebroken gebruik krijgen zij een herinnering. Daarnaast komen waarschuwingen bij 60 en 90 minuten dagelijks gebruik.

Algoritmische tijdlijn wordt optioneel

Een mogelijk veel belangrijkere verandering zit niet in de schermtijd, maar in het algoritme achter de feed.

Tieners kunnen ervoor kiezen om een chronologische, niet-algoritmische tijdlijn als standaard in te stellen. Ouders kunnen zelfs instellen dat de algoritmische feed helemaal niet beschikbaar is.

Dat kan grote gevolgen hebben voor de manier waarop jongeren Instagram gebruiken. Het algoritme bepaalt immers welke berichten en video’s gebruikers te zien krijgen en is juist ontworpen om de interactie met het platform te maximaliseren.

In Nederland bestaat al een vergelijkbare mogelijkheid. Na een uitspraak in een Nederlandse rechtszaak kunnen gebruikers Facebook en Instagram als standaard met een chronologische tijdlijn gebruiken. Volgens de bron zijn er geen harde cijfers over het effect daarvan, maar zijn er wel aanwijzingen dat gebruikers daardoor minder tijd op Instagram doorbrengen.

Ook autoplay en likes worden aangepakt

Meta beperkt daarnaast verschillende mechanismen die gebruikers moeten stimuleren om verder te kijken.

Tieners krijgen de mogelijkheid om autoplay volledig uit te schakelen. Video’s starten dan niet langer automatisch en gebruikers moeten zelf een actie uitvoeren om verder te gaan.

Ook worden aantallen likes en reacties standaard verborgen voor tieners. Daarmee wordt het lastiger om berichten direct met elkaar te vergelijken op basis van populariteit.

Verder scherpt Meta de regels rond bepaalde filters aan. Filters voor cosmetische chirurgie waren al niet toegestaan voor tieners; daar komen nu ook extreme make-upfilters bij.

Strengere leeftijdscontrole

Om de maatregelen daadwerkelijk te kunnen toepassen, moet Meta beter kunnen bepalen welke gebruikers minderjarig zijn.

Het bedrijf gaat daarom technologie inzetten om accounts te herkennen die mogelijk van kinderen jonger dan 13 jaar zijn of van tieners tussen de 13 en 17 jaar. Op basis daarvan kunnen deze accounts automatisch onder de voor hen bedoelde beschermingsmaatregelen vallen.

Ook wordt contact tussen volwassenen en tieners verder beperkt. Meta wil het moeilijker maken voor volwassenen om tieners te vinden, te volgen of rechtstreeks te benaderen.

Ouders krijgen daarnaast meer mogelijkheden om het gebruik van hun kinderen te volgen. Zo kunnen zij meldingen ontvangen wanneer een tiener een tweede account koppelt en wanneer er contact is met mogelijk verdachte accounts. Ook kunnen ouders updates krijgen over het gebruik en wijzigingen aan beschermende instellingen.

Directe berichten blijven buiten de belangrijkste beperkingen

Een opvallende uitzondering is direct messaging.

De schermtijdlimiet en nachtmodus gelden niet op dezelfde manier voor directe communicatie. Dat betekent dat tieners in principe ook ’s nachts met anderen kunnen blijven communiceren.

Daar zit een duidelijke spanning in. Aan de ene kant is communicatie een belangrijk onderdeel van sociale media, terwijl tieners aan de andere kant via berichten alsnog langdurig actief kunnen blijven.

Ook is niet helemaal duidelijk hoe alle maatregelen werken voor jongeren die geen account van een ouder of verzorger hebben gekoppeld. Voor sommige functies is zo’n gekoppeld volwassen account noodzakelijk.

Waarom wil Meta dat TikTok en YouTube meedoen?

De voorwaarde rond TikTok en YouTube is opvallend. Meta zegt in feite: als wij onze platforms strenger maken, moeten onze concurrenten dat ook doen.

Dat is niet alleen vanuit het oogpunt van bescherming van jongeren te begrijpen. Als Instagram aanzienlijk minder aantrekkelijk wordt door tijdslimieten, een niet-algoritmische feed en een nachtelijke blokkade, kunnen jongeren eenvoudig overstappen naar TikTok of YouTube.

Daarmee zou Meta marktaandeel kunnen verliezen terwijl het bedrijf wel de kosten van de nieuwe regels draagt.

Meta roept TikTok en YouTube daarom expliciet op om hetzelfde raamwerk over te nemen.

Het probleem voor Meta is dat die bedrijven momenteel niet zonder meer verplicht zijn om mee te doen. Tegelijkertijd stapelen de rechtszaken rond de vermeende verslavende werking van sociale media zich op. Alleen al in de Verenigde Staten lopen volgens de bron duizenden zaken tegen onder meer Meta, Snapchat, TikTok en YouTube.

Een juridische strijd die al drie jaar duurt.

De huidige schikking komt voort uit een zaak die eind 2023 begon. Amerikaanse staten stelden dat Meta’s platforms verslavend zijn en dat het gebruik ervan kan bijdragen aan mentale problemen bij jongeren.

De aanklagers wezen onder meer op een verhoogd risico op depressie, angststoornissen, slapeloosheid en problemen op school en in het dagelijks leven.

De rechtszaken zijn juridisch interessant omdat de focus niet alleen ligt op de inhoud die gebruikers op sociale media plaatsen, maar op het ontwerp van de platforms zelf.

Dat maakt de zaak anders dan veel oudere procedures. Amerikaanse techbedrijven genieten onder Section 230 een belangrijke bescherming tegen aansprakelijkheid voor gebruikersinhoud. De discussie over de manier waarop een platform zelf wordt ontworpen ligt anders.

Volgens de aanklagers zijn er bovendien interne documenten die laten zien dat bedrijven bewust proberen gebruikers zo lang mogelijk vast te houden. Verschillende uitspraken hebben de positie van Meta inmiddels verder verzwakt.

De schikking duurt jarenlang.

Meta legt zich met de overeenkomst niet slechts tijdelijk beperkingen op.

De meeste maatregelen blijven tien jaar van kracht. Voor de schermtijdlimiet en nachtmodus geldt in eerste instantie een periode van vijf jaar. Als YouTube en TikTok eveneens deelnemen, wordt ook die periode tien jaar.

De rechter heeft de schikking inmiddels goedgekeurd, waardoor Meta de maatregelen relatief snel kan invoeren. Wanneer iedere afzonderlijke maatregel precies actief wordt, is volgens de bron nog niet bekend.

Opvallend is bovendien dat Snapchat niet wordt genoemd als partij die moet deelnemen, terwijl ook Snapchat in de Verenigde Staten wordt aangeklaagd vanwege de vermeende verslavende werking.

Niet alleen een Amerikaans probleem.

Hoewel deze overeenkomst alleen betrekking heeft op de Verenigde Staten, is de ontwikkeling ook voor Europese gebruikers interessant.

Wereldwijd groeit de politieke druk om het gebruik van sociale media door jongeren te beperken. Australië heeft bijvoorbeeld al een verbod ingevoerd voor gebruikers onder de 16 jaar. Ook in Europa wordt gekeken naar maatregelen rond minimumleeftijden en verslavend platformontwerp.

De Europese Commissie heeft Facebook en Instagram eveneens bekritiseerd vanwege de manier waarop de platforms gebruikers kunnen vasthouden. Mogelijke maatregelen zijn onder andere het uitschakelen van automatisch afspelen, het beperken van eindeloos scrollen en het invoeren van ingebouwde schermtijdpauzes. Ook zou het algoritme minder gericht moeten zijn op het maximaliseren van interactie.

Daarmee ontstaat langzaam een fundamentele discussie over de manier waarop sociale media worden ontworpen.

Dit is wat ons betreft veel groter dan alleen een schikking tussen Meta en Amerikaanse staten. Het interessante zit vooral in het feit dat overheden en rechters niet langer uitsluitend kijken naar wat mensen op sociale media plaatsen, maar steeds nadrukkelijker naar de technologie waarmee die platforms gebruikers vasthouden.

De afzonderlijke maatregelen van Meta klinken misschien niet allemaal revolutionair. Een schermtijdwaarschuwing, het verbergen van likes of het uitschakelen van autoplay zijn op zichzelf relatief eenvoudige functies. De combinatie ervan kan echter wel degelijk de manier waarop jongeren sociale media gebruiken veranderen.

Vooral de algoritmische feed is daarbij interessant. Een chronologische tijdlijn haalt een belangrijk deel van de automatische selectie uit het platform. Dat raakt direct aan een van de belangrijkste mechanismen waarmee sociale media bepalen welke content iemand blijft bekijken.

Tegelijkertijd moeten we voorzichtig zijn met de conclusie dat deze maatregelen automatisch betekenen dat sociale media niet meer verslavend zijn. De bron noemt aanwijzingen en rechtszaken, maar levert geen sluitend bewijs dat iedere afzonderlijke maatregel daadwerkelijk tot minder gebruik of minder mentale problemen leidt. Ook blijft directe communicatie grotendeels buiten de belangrijkste beperkingen vallen.

De grootste vraag is daarom misschien niet wat Meta vandaag verandert, maar of dit het begin is van een fundamentele verandering in het ontwerp van sociale media.

Als overheden steeds meer eisen dat algoritmes minder op maximale betrokkenheid worden afgestemd, kan dat uiteindelijk ook gevolgen hebben voor volwassenen en voor platforms buiten de Verenigde Staten.

En daar wordt deze zaak voor TostieTech interessant: dit gaat uiteindelijk over hoe technologie wordt ontworpen, welke prikkels algoritmes mogen gebruiken en hoeveel invloed overheden daarop krijgen.

Geef een reactie